Etkin Ve Edilgen Ne Demek?

Etkin Ve Edilgen Ne Demek?

Etkin ve edilgen, dilbilgisinde iki önemli fiil çatısını ifade eder. Bu kavramlar, bir fiilin ne işaret ettiğini ve cümlenin nasıl oluştuğunu belirtir. Etkin ve edilgen, cümlenin öznesi olan fiilin eyleminin etkisi altında kimin olduğunu gösterir.

Etkin Çatı

Etkin çatı, bir eylemin doğrudan bir özneye etkisi olduğunu ifade eder. Bu çatıda, özne eylemi gerçekleştirir ve etkisi başka bir nesne veya kişi üzerinde olur. Örneğin:

"Ali kitabı okur." cümlesinde Ali, etkin çatıyı temsil eden öznedir ve kitabı okumaktadır. Kitap ise etkilendiği nesnedir.

Etkin çatı kullanıldığında cümlede eylemi gerçekleştiren özne belirtilir ve eylemin etkisi diğer nesne veya kişi üzerindedir. Bu çatı, genellikle eylemi gerçekleştiren kişinin ön planda olduğu cümlelerde tercih edilir.

Edilgen Çatı

Edilgen çatı ise bir eylemin doğrudan bir özneye etkisi olmadığını ifade eder. Bu çatıda, özne eylemin etkisine maruz kalmaktadır ve eylemi bir başkası gerçekleştirir. Örneğin:

"Kitap Ali tarafından okunur." cümlesinde kitap, edilgen çatıyı temsil eden öznedir ve Ali tarafından okunmaktadır. Burada özne olan kitap, eylem sonucunda etkilendiği nesnedir.

Edilgen çatı kullanıldığında eylemi gerçekleştiren özneye vurgu yapılmaz ve eylemin etkisi üzerinde durulur. Bu çatı, genellikle eylemi gerçekleştiren kişi yerine etkilenen nesnenin veya kişinin ön planda olduğu cümlelerde kullanılır.

Etkin ve Edilgenin Kullanımı

Türkçede etkin ve edilgen çatılar, cümlelerin anlamını ve vurgusunu değiştirebilir. Hangi çatının kullanılacağı, cümlenin anlamını ve iletmek istenen mesajı belirler.

Bir cümlede eylemin kim tarafından gerçekleştirildiği önemli ise etkin çatı tercih edilir. Örneğin, "Ali evi temizledi." cümlesinde önemli olan Ali'nin evi temizlemesi olduğu için etkin çatı kullanılmıştır.

Bir cümlede ise eylemin kimin veya neyin üzerinde etki bıraktığı önemli ise edilgen çatı tercih edilir. Örneğin, "Evi Ali temizledi." cümlesinde önemli olan evin temizlenmesidir ve kimin temizlediği geri planda kalmaktadır.

Sonuç olarak,

Etkin ve edilgen çatılar, dilbilgisinde önemli bir rol oynar ve cümlelerin anlamını etkiler. Etkin çatıda eylem doğrudan özneye etki ederken, edilgen çatıda eylem özneye etki etmez ve başka biri tarafından gerçekleştirilir. Hangi çatının kullanılacağı, cümlenin vurgusu ve anlamını belirler.

Kaynakça:

Aksan, Yıldız, ve Vedia İzzet Kızılateş. "Etkin-Edimsel Yapı Türkçesinde Yapıdaşlık İlişkisi". Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi 2016: 69-78.

Sıkça Sorulan Sorular

Etkin ve edilgen, fiillerin yapılarını ifade eden ve işin öznesini belirten yapılarıdır. Etkin yapıda, özne fiilin doğrudan etkisini gerçekleştirirken, edilgen yapıda ise özne fiilin etkisine maruz kalmaktadır.

Etkin yapı, bir işi yapan veya gerçekleştiren kişiyi veya nesneyi vurgularken, edilgen yapı ise bir işin yapıldığı veya bir etkinliğin gerçekleştiği durumu ifade ederken kullanılır.

Etkin yapıda, özne (Türkçe cümlelerde genellikle kişi veya nesneyi ifade eder) fiilin doğrudan etkisini gerçekleştirirken, edilgen yapıda ise özne fiilin etkisine maruz kalmaktadır. Yani etkin yapıda özne eylemi gerçekleştirirken, edilgen yapıda özne eylemin hedefi veya alıcısıdır.

Türkçe cümlelerde etkin yapılar, "ben, sen, o, biz, siz, onlar" gibi zamirlerle kullanılırken, edilgen yapılar "bana, sana, ona, bize, size, onlara" gibi zamirlerle kullanılır.

Etkin yapıda genellikle özne cümlede en başta yer alırken, edilgen yapıda ise fiilden sonra "edilgen eki" olan "-ın/-in/-ün/-ün" takısı kullanılır. Ayrıca cümleye "kim, ne, neyi, kime, kimin gibi sorular sorarak da yapıyı tespit edebilirsiniz.